Ultrazvuk skrotuma (testisa) – kada je potreban i šta može da otkrije?

Bol u testisu, otok, kvržica ili promena veličine testisa simptomi su koje ne treba zanemarivati. Iako njihov uzrok ne mora biti ozbiljno oboljenje, važno je utvrditi zbog čega su nastali. Ultrazvuk skrotuma (testisa) jedna je od osnovnih dijagnostičkih metoda koja omogućava pregled testisa i okolnih struktura, bez zračenja i invazivnih procedura.

Ultrazvučnim pregledom mogu se otkriti različite promene, poput cista, hidrokele, varikokele, upalnih procesa i sumnjivih tumorskih promena. Uz primenu Dopler ultrazvuka moguće je proceniti i protok krvi kroz krvne sudove testisa, što je posebno značajno kod određenih hitnih stanja.

U nastavku objašnjavamo kada se preporučuje ultrazvuk testisa, kako izgleda pregled i šta njegovi rezultati mogu pokazati.

Šta je ultrazvuk skrotuma i šta se njime pregleda?

Ultrazvuk skrotuma je neinvazivna dijagnostička metoda koja pomoću ultrazvučnih talasa omogućava prikaz unutrašnjih struktura mošnica. Skrotum je kožna vreća u kojoj se nalaze testisi, epididimisi (pasemenici), semenovodi u svom početnom delu i pripadajući krvni sudovi.

Tokom ultrazvučnog pregleda lekar procenjuje veličinu, oblik, položaj i strukturu testisa, kao i izgled okolnih tkiva. Posebna pažnja posvećuje se promenama koje se ne mogu uvek pouzdano proceniti fizičkim pregledom.

Ultrazvuk skrotuma može da pokaže:

• veličinu, oblik i strukturu oba testisa;
• prisustvo cista, čvorića i drugih fokalnih promena;
• nakupljanje tečnosti oko testisa;
• proširenje vena u skrotumu;
• promene na epididimisu;
• znake upale ili posledice povrede;
• poremećaje prokrvljenosti uz primenu Dopler tehnike.

Pregled ne koristi jonizujuće zračenje i može se ponavljati kada je potrebno pratiti određenu promenu ili proceniti rezultate lečenja.

Koja je razlika između ultrazvuka skrotuma i ultrazvuka testisa?

Izrazi ultrazvuk skrotuma i ultrazvuk testisa često se koriste kao sinonimi, ali postoji mala razlika u njihovom značenju.

Ultrazvuk testisa prvenstveno označava pregled samih testisa, dok ultrazvuk skrotuma obuhvata i okolne strukture, uključujući epididimise, ovojnice testisa i krvne sudove.

U kliničkoj praksi, međutim, ultrazvučni pregled skrotuma podrazumeva procenu oba testisa i okolnih struktura, pa pacijenti pod oba naziva najčešće dobijaju isti dijagnostički pregled.

Šta pokazuje dopler ultrazvuk testisa?

Dopler ultrazvuk testisa je dopuna standardnom ultrazvučnom pregledu koja omogućava procenu protoka krvi kroz krvne sudove skrotuma i testisa.

Dok klasični ultrazvuk prikazuje građu tkiva, dopler tehnika pruža dodatne informacije o njegovoj prokrvljenosti. To je naročito važno kada postoji sumnja na poremećaj cirkulacije, upalu ili proširene vene.

Dopler ultrazvuk može pomoći u otkrivanju i proceni:

• Varikokele – proširenih vena oko testisa, koje mogu biti povezane sa problemima plodnosti.
• Torzije testisa – uvrtanja spermatične vrpce koje može dovesti do smanjenog ili prekinutog dotoka krvi u testis.
• Upale testisa ili epididimisa – kod kojih se često uočava pojačana prokrvljenost zahvaćenog tkiva.
• Posledica povreda – kada je potrebno proceniti očuvanost cirkulacije u testisu.

Dopler nalaz tumači se zajedno sa simptomima i kliničkim pregledom. Posebno je važno naglasiti da prisustvo protoka krvi ne isključuje u potpunosti torziju testisa, naročito ako je uvrtanje delimično ili povremeno.

Kada je potrebno uraditi ultrazvuk skrotuma?

Ultrazvuk skrotuma preporučuje se kada postoje simptomi ili promene koje ukazuju na moguće oboljenje testisa i okolnih struktura. Pregled može biti deo dijagnostike bola, otoka, opipljive kvržice, povrede ili ispitivanja muške neplodnosti.

Urolog procenjuje da li je ultrazvučni pregled potreban odmah ili se može obaviti u okviru planirane dijagnostike. Vreme pregleda zavisi od vrste simptoma, njihovog trajanja i sumnje na određeno oboljenje.

Bol u testisu – kada je potreban ultrazvučni pregled?

Bol u jednom ili oba testisa može imati različite uzroke, od upalnih procesa i povreda do varikokele, hidrokele ili drugih promena u skrotumu.

Ultrazvuk testisa može pomoći u utvrđivanju uzroka bola, naročito kada je praćen otokom, osetljivošću ili promenama koje lekar uoči tokom fizičkog pregleda.

Važno je razlikovati postepen, dugotrajan bol od iznenadnog i intenzivnog bola.

Iznenadan, jak bol u testisu predstavlja razlog za hitan odlazak u zdravstvenu ustanovu, posebno ako je praćen mučninom, povraćanjem, otokom ili promenom položaja testisa. Jedan od mogućih uzroka je torzija testisa, hitno urološko stanje kod kojeg prekid dotoka krvi može dovesti do trajnog oštećenja tkiva.

U takvoj situaciji ne treba čekati termin za rutinski ultrazvuk. Hitna procena urologa ili hirurga ima prednost, a dijagnostičke procedure ne smeju nepotrebno odlagati lečenje.

Otok, kvržica ili promena veličine testisa

Svaka novootkrivena kvržica na testisu, izražen otok ili promena njegove veličine zahteva odgovarajuću medicinsku procenu. Takve promene mogu nastati iz različitih razloga i ne znače nužno prisustvo malignog oboljenja.

Ultrazvučni pregled omogućava lekaru da utvrdi da li se promena nalazi unutar testisa ili u okolnim strukturama, kao i da proceni da li je ispunjena tečnošću ili ima čvrstu građu.

Na primer, otok skrotuma može biti posledica nakupljanja tečnosti, dok se opipljiva promena ponekad nalazi na epididimisu, a ne u samom testisu.

Posebnu pažnju zahtevaju čvrste promene unutar testisa, čak i kada nisu bolne. Ultrazvuk je važna početna metoda za njihovu procenu, ali konačna dijagnoza može zahtevati dodatne analize i specijalističke preglede.

Ultrazvuk testisa kod problema sa plodnošću

Ultrazvuk skrotuma može biti deo ispitivanja muške neplodnosti, posebno kada postoje promene na fizičkom pregledu, sumnja na varikokelu ili druga oboljenja koja mogu uticati na funkciju testisa.

Jedan od nalaza koji se procenjuje jeste varikokela, odnosno proširenje vena spermatične vrpce. Kod pojedinih muškaraca varikokela može biti povezana sa smanjenim kvalitetom spermatozoida i otežanim ostvarivanjem trudnoće.

Ultrazvuk može pokazati i promene u veličini i strukturi testisa, ali sam ultrazvučni nalaz nije dovoljan za procenu muške plodnosti.

U zavisnosti od kliničke slike, urolog može preporučiti spermogram, hormonske analize ili druga ispitivanja. Ultrazvuk se zato koristi kao dopunska dijagnostička metoda, a ne kao zamena za kompletnu obradu neplodnosti.

Da li je ultrazvuk potreban nakon povrede testisa?

Nakon udarca ili druge povrede skrotuma, ultrazvuk može biti potreban kako bi se procenilo da li je došlo do oštećenja testisa i okolnih tkiva.

Pregled omogućava otkrivanje hematoma, nakupljanja krvi ili tečnosti, poremećaja prokrvljenosti i drugih posledica traume. Kod težih povreda može pomoći i u proceni mogućeg pucanja ovojnice testisa.

Potreba za ultrazvukom zavisi od jačine povrede, prisustva bola, otoka i nalaza kliničkog pregleda.

Ako nakon povrede postoji jak ili uporan bol, brzo povećavanje otoka, izražen hematom ili promena oblika testisa, potrebno je hitno potražiti medicinsku pomoć. Kod sumnje na ozbiljno oštećenje testisa pravovremena urološka procena može biti presudna za očuvanje njegove funkcije.

Koje bolesti i promene može da otkrije ultrazvuk skrotuma?

Ultrazvuk skrotuma omogućava otkrivanje različitih oboljenja testisa, epididimisa i okolnih tkiva. Na osnovu ultrazvučnog nalaza lekar može da proceni položaj, veličinu i strukturu promena, kao i njihovu povezanost sa simptomima zbog kojih se pacijent javio na pregled.

Među najčešćim nalazima su varikokela, hidrokela, ciste epididimisa i upalne promene. Ultrazvuk testisa ima važnu ulogu i u otkrivanju sumnjivih tumorskih promena, kao i u proceni stanja koja zahtevaju hitno lečenje.

Varikokela – proširene vene u skrotumu

Varikokela predstavlja proširenje vena pampiniformnog pleksusa, odnosno venskog spleta koji odvodi krv iz testisa. Najčešće se javlja sa leve strane skrotuma, a može biti povezana sa osećajem težine, tupim bolom ili problemima sa plodnošću.

Dopler ultrazvuk omogućava prikaz proširenih vena i procenu protoka krvi kroz njih. Tokom pregleda lekar može zatražiti od pacijenta da izvede Valsalvin manevar, odnosno da kratko napne trbušne mišiće, kako bi se procenio povratni tok krvi kroz vene.

Ultrazvučni nalaz pomaže u proceni varikokele, ali se odluka o lečenju ne donosi samo na osnovu prečnika vena. U obzir se uzimaju simptomi, fizički pregled, veličina testisa i, kada je potrebno, rezultati spermograma.

Hidrokela – nakupljanje tečnosti oko testisa

Hidrokela je stanje kod kojeg dolazi do nakupljanja tečnosti između ovojnica testisa. Najčešće se ispoljava kao bezbolno povećanje jedne strane skrotuma, mada izraženija hidrokela može izazvati osećaj težine ili nelagodnosti.

Ultrazvuk skrotuma jasno prikazuje prisustvo tečnosti oko testisa i omogućava procenu samog testisa, koji se kod većih hidrokela ponekad teško može pregledati palpacijom.

Hidrokela može nastati bez očiglednog uzroka, ali se ponekad javlja nakon povrede, upale ili u vezi sa drugim promenama. Zbog toga je važno utvrditi ne samo prisustvo tečnosti već i stanje okolnih struktura.

Ciste epididimisa i spermatokela

Epididimis ili pasemenik je struktura smeštena uz zadnju stranu testisa, u kojoj spermatozoidi sazrevaju i čuvaju se pre daljeg transporta. Na njemu se mogu pojaviti cistične promene koje su najčešće dobroćudne.

Cista epididimisa obično sadrži bistru tečnost, dok spermatokela predstavlja cističnu promenu koja može sadržati spermatozoide. Ove promene se ultrazvučno često ne mogu pouzdano razlikovati samo na osnovu izgleda.

Na ultrazvuku se najčešće vide kao jasno ograničene promene ispunjene tečnošću, odvojene od tkiva testisa. Manje ciste uglavnom ne izazivaju tegobe i često se otkrivaju slučajno.

Ako su veće, mogu izazvati osećaj pritiska ili nelagodnosti. Potreba za praćenjem ili lečenjem zavisi od veličine promene, simptoma i procene urologa.

Upala testisa i epididimisa

Upala testisa naziva se orhitis, dok je epididimitis upala pasemenika. Kada su istovremeno zahvaćene obe strukture, govori se o epididimoorhitisu.

Ova stanja mogu biti praćena bolom, otokom, crvenilom i osetljivošću skrotuma, a ponekad i povišenom telesnom temperaturom ili tegobama pri mokrenju.

Ultrazvuk testisa može pokazati uvećanje zahvaćenih struktura, promene u njihovoj građi i pojačan protok krvi na Dopler pregledu. U pojedinim slučajevima mogu se uočiti i komplikacije, poput apscesa.

Ipak, ultrazvučni nalaz sam po sebi ne otkriva uzročnika infekcije. Za postavljanje dijagnoze i izbor terapije mogu biti potrebni pregled urologa, analiza urina, urinokultura ili druga laboratorijska ispitivanja.

Tumori i druge sumnjive promene na testisima

Ultrazvuk skrotuma predstavlja osnovnu metodu za procenu opipljivih i drugih sumnjivih promena na testisima. Njime se može utvrditi da li se promena nalazi unutar testisa ili izvan njega, kao i da li je čvrste ili cistične građe.

Čvrste promene unutar testisa zahtevaju posebnu pažnju, jer mogu ukazivati na tumor testisa. Međutim, nije svaka promena otkrivena ultrazvukom maligna.

Lekar procenjuje veličinu, oblik, granice, unutrašnju strukturu i prokrvljenost promene. Ako ultrazvučni nalaz pobudi sumnju na maligno oboljenje, potrebna je dalja urološka obrada, koja može uključivati određivanje tumorskih markera u krvi i dodatne dijagnostičke postupke.

Važno je naglasiti da ultrazvuk može otkriti sumnjivu tumorsku promenu, ali ne može samostalno i sa potpunom sigurnošću potvrditi njenu malignu prirodu.

Torzija testisa – hitno stanje koje zahteva brzu procenu

Torzija testisa nastaje kada se spermatična vrpca uvrne oko svoje ose, čime se smanjuje ili prekida dotok krvi u testis. Ovo stanje najčešće izaziva iznenadan, intenzivan bol, često praćen otokom, mučninom ili povraćanjem.

Dopler ultrazvuk može pomoći u proceni prokrvljenosti testisa i otkrivanju znakova torzije. Ipak, kod delimične ili povremene torzije protok krvi može biti očuvan, pa uredan Dopler nalaz ne isključuje u potpunosti ovo stanje.

Sumnja na torziju testisa zahteva hitnu hiruršku procenu. Kada su klinički znaci izraženi, ultrazvučni pregled ne sme odložiti neophodno operativno lečenje.

Vreme je izuzetno važno, jer duži prekid cirkulacije povećava rizik od trajnog oštećenja i gubitka testisa.

Kako izgleda ultrazvuk skrotuma?

Ultrazvuk skrotuma je jednostavan, neinvazivan pregled koji se obavlja pomoću ultrazvučne sonde. Pacijent leži na leđima, dok lekar pregledom oba testisa i okolnih struktura procenjuje njihovu građu i eventualne promene.

Pregled se obavlja bez igala, kontrastnog sredstva i jonizujućeg zračenja. Po potrebi se koristi Dopler tehnika za procenu cirkulacije.

Kako se pacijent priprema za ultrazvuk testisa?

Za ultrazvuk testisa nije potrebna posebna priprema. Pacijent može normalno da jede, pije i uzima svoju redovnu terapiju, osim ako mu lekar zbog drugih planiranih pregleda nije dao drugačija uputstva.

Pre dolaska preporučuje se uobičajena intimna higijena. Nije potrebno dolaziti sa punom bešikom niti se uzdržavati od hrane.

Ako je ultrazvuk skrotuma već rađen, korisno je poneti prethodne nalaze kako bi lekar mogao da uporedi rezultate i proceni eventualne promene tokom vremena.

Kako se obavlja pregled i koliko traje?

Tokom ultrazvučnog pregleda pacijent leži na leđima, sa otkrivenom genitalnom regijom. Penis se pomera izvan područja pregleda, a skrotum se po potrebi podupire peškirom kako bi testisi bili u odgovarajućem položaju.

Lekar nanosi malu količinu ultrazvučnog gela na kožu skrotuma, a zatim sondom pažljivo prelazi preko područja koje se pregleda. Na monitoru se prikazuju slike testisa, epididimisa i okolnih struktura.

Obavezno se procenjuju oba testisa, čak i kada pacijent ima tegobe samo sa jedne strane. Time se omogućava poređenje njihove veličine, strukture i prokrvljenosti.

Ultrazvuk skrotuma najčešće traje oko 10 do 20 minuta, u zavisnosti od razloga pregleda i potrebe za dodatnom Dopler procenom.

Nakon pregleda pacijent može odmah da nastavi sa uobičajenim dnevnim aktivnostima.

Da li je ultrazvuk skrotuma bolan i bezbedan?

Ultrazvuk skrotuma je bezbedan dijagnostički postupak koji ne koristi rendgensko ili drugo jonizujuće zračenje. Pregled se može ponavljati kada za to postoji medicinska potreba, uključujući praćenje ranije otkrivenih promena.

Sam postupak uglavnom nije bolan. Pacijent može osetiti blagi pritisak sonde ili hladnoću gela, dok kod upale, povrede ili izražene osetljivosti testisa dodir može izazvati nelagodnost.

Ako tokom pregleda postoji bol, važno je da pacijent o tome obavesti lekara kako bi prilagodio pritisak i način izvođenja ultrazvuka.

Nakon standardnog pregleda nije potreban oporavak, a ultrazvučni nalaz koristi se zajedno sa kliničkim pregledom i drugim rezultatima za donošenje odluke o daljem ispitivanju ili lečenju.

Kako se tumače rezultati ultrazvuka testisa?

Rezultati ultrazvuka testisa pružaju informacije o veličini, obliku, strukturi i prokrvljenosti testisa, kao i o stanju epididimisa i okolnih tkiva. U nalazu se opisuju eventualne promene, njihov položaj, dimenzije i ultrazvučne karakteristike.

Tumačenje rezultata zavisi od razloga zbog kojeg je pregled urađen. Isti ultrazvučni nalaz može imati različit klinički značaj u zavisnosti od simptoma, prethodnih oboljenja i rezultata drugih ispitivanja. Zato je važno da nalaz proceni lekar, a ne da se zaključci donose samo na osnovu pojedinačnih medicinskih termina.

Šta znači uredan ultrazvučni nalaz?

Uredan ultrazvuk skrotuma najčešće podrazumeva da su testisi odgovarajuće veličine i oblika, homogene unutrašnje strukture, bez vidljivih sumnjivih promena. Dopler pregledom može se potvrditi i odgovarajuća prokrvljenost oba testisa.

U nalazu se mogu koristiti izrazi poput homogen parenhim testisa, uredna ehogenost ili očuvana vaskularizacija. Oni opisuju normalan izgled tkiva i protok krvi u trenutku pregleda.

Međutim, uredan ultrazvučni nalaz ne isključuje svaki mogući uzrok tegoba. Na primer, bol u predelu testisa ponekad može poticati iz prepona, mokraćnih puteva ili drugih okolnih struktura. Takođe, kod povremene torzije testisa ultrazvučni nalaz između epizoda može biti uredan.

Ako simptomi traju uprkos urednom nalazu, lekar može preporučiti dodatna ispitivanja.

Šta znače hipoehogene i hiperehogene promene na testisu?

U ultrazvučnom nalazu često se koriste termini koji opisuju način na koji određeno tkivo odbija ultrazvučne talase. Ova osobina naziva se ehogenost.

• Hipoehogena promena – područje koje na ultrazvučnoj slici izgleda tamnije od okolnog tkiva, jer slabije odbija ultrazvučne talase.
• Hiperehogena promena – područje koje izgleda svetlije od okolnog tkiva, zbog izraženijeg odbijanja ultrazvučnih talasa.
• Anehogena promena – područje koje izgleda gotovo potpuno crno, što je često karakteristično za jednostavne promene ispunjene tečnošću, poput cista.

Ovi izrazi opisuju ultrazvučni izgled promene, ali sami po sebi ne predstavljaju dijagnozu.

Hipoehogena promena u testisu, na primer, može biti povezana sa različitim stanjima, uključujući upalne procese i tumorske promene. Hiperehogena područja mogu odgovarati kalcifikacijama, ožiljnim ili drugim promenama tkiva.

Za pravilno tumačenje važni su i veličina, granice, položaj i prokrvljenost promene. Posebnu pažnju zahtevaju čvrste promene unutar testisa, koje je potrebno dodatno urološki ispitati.

Kada su potrebni dodatni pregledi i analize?

Dodatna dijagnostika preporučuje se kada ultrazvučni nalaz pokaže promenu čija priroda nije dovoljno jasna ili kada simptomi ukazuju na oboljenje koje se ne može pouzdano potvrditi samo ultrazvukom.

U zavisnosti od nalaza, lekar može preporučiti:

• Analizu kompletne krvne slike i parametara inflamacije ( CRP i Sedimentacija eritrocita) - kako bi se ustanovilo da li postoji upalni proces u organizmu, odnosno na testisima.
• Analizu urina i urinokulturu – kada postoji sumnja na infekciju mokraćnih puteva ili upalni proces.
• Testiranje na polno prenosive infekcije – kod odgovarajućih simptoma i faktora rizika.
• Spermogram – u okviru ispitivanja muške plodnosti.
• Hormonske analize – kada postoji sumnja na poremećaj funkcije testisa.
• Tumorske markere AFP, beta-hCG i LDH – kada ultrazvučni nalaz i klinički pregled pobude sumnju na tumor testisa.
• Dodatne metode snimanja – u odabranim slučajevima, kada je potrebno preciznije razjasniti nalaz ili proceniti proširenost oboljenja.

Vrsta i redosled ispitivanja određuju se individualno. Kod sumnje na ozbiljno oboljenje testisa važno je da se dalja dijagnostika sprovede bez nepotrebnog odlaganja.

Najčešća pitanja o ultrazvuku skrotuma

Kada zakazati ultrazvuk skrotuma i pregled urologa?

Ultrazvuk skrotuma preporučuje se kada se pojave bol, otok, kvržica, promena veličine testisa ili druge tegobe koje zahtevaju procenu njihovog uzroka. Pregled može biti potreban i tokom ispitivanja muške neplodnosti, nakon povrede ili radi praćenja ranije otkrivenih promena.

Posebno je važno obratiti pažnju na novonastale, bezbolne kvržice ili otvrdnuća u testisu. Iako mnoge promene u skrotumu imaju dobroćudnu prirodu, pravovremeni pregled omogućava da se ozbiljnija oboljenja prepoznaju u ranijoj fazi.

Ako se pojavi iznenadan, jak bol u testisu, potrebno je odmah potražiti hitnu medicinsku pomoć. U takvim situacijama ne treba čekati zakazani termin za ultrazvučni pregled.

U Poliklinici Bocokić u Nišu možete zakazati ultrazvuk skrotuma (testisa), kojim se procenjuju testisi i okolne strukture, kao i pregled urologa radi stručne procene simptoma i ultrazvučnog nalaza.

Urolog će na osnovu pregleda i rezultata dijagnostike preporučiti dalje postupanje, eventualne dodatne analize ili odgovarajuće lečenje.

Zakažite pregled u Poliklinici Bocokić u Nišu i proverite uzrok promena ili tegoba koje ste primetili.

Zakažite pregled